Lazeburi - Geleneksel Laz Müziği Arşivi'nden seçki

Bu hafta, Birol Topaloğlu'nun yaptığı kayıtlardan oluşan 2 CD'lik "Lazeburi Geleneksel Laz Müziği Arşivi" albümünden yapılmış bir seckiyi dinliyoruz. Dinlediğimiz kayıtlar Furtuna (Fırtına) içindeki Topluca (Meanu), Dikkaya ( Mekaliskiriti) ve Çatırdüzü (Gvandi) köylerinde yapılmış. Bu yerleşim yerleri hala, yüzyıllardan bu yana süregelen, geleneksel yaşam biçimini sürdürüyor; aralarında Lazca konuşuyorlar.

Aşağıdaki bölüm Birol Topaloğlu'nun web sitesinden alınmıştır:

Laz Müziğinde Türler
Birol Topaloğlu

Lazuri Destani (Lazca Destanlar)

Enstrümanların bulunmadığı ortamlarda tek ya da koro şeklinde icra edildiği gibi, kemençe, tulum ve kaval eşliğinde de söylenir. Onbir heceli uzun dörtlükler halinde icra edilir. Konuları daha çok aşk, ölüm, doğa, gurbet, askerlik ve mahpusluktur. Kişilerin ya da olayların üstüne söylenen ve de o isimlerle anılan destanlar da vardır. Bazen ezgiler sabit kalmakla birlikte, sözler, söyleyenin hikayesine bağlı olarak değişir ve buna göre isimlendirilir. Destanlar Laz müziğinde öylesine yaygındır ki; "Destan" kavramının "Şarkı" ile eş anlamda kullanıldığı görülür. Küçük nüanslar dışında destanlar, aynı müzikal formda icra edilir. Genel destan formu aynı olmakla birlikte, her köy ve de her kişi kendine özgü bir destan söyleme stiline sahiptir. Bu da "Her Lazın kendine has bir destan söyleme biçimi vardır" sözünü haklı çıkarmaktadır.

Okobalu / Meka-Moka (Atışmalı Şarkılar)

Daha çok toplu olarak gerçekleştirilen eğlencelerde, iki grup halinde, dans eşliğinde ya da sadece vokallerle söylenir. Müzik "okobalu-atışma" tarzına özgü geleneksel ezgilerden oluşur. Sözler ise çoğu zaman eğlence ortamına göre değişen doğaçlamalardır. Her iki grupta, doğaçlama söz söyleme yeteneğine sahip bir lider bulunur. Bu kişi şarkının akışına göre anlamlı, karşı tarafa cevap niteliğinde sürükleyici kafiyeli sözler düzer ve arkadaşlarına söyler. Ve birlikte şarkı söylenir. Grup liderine zaman zaman arkadaşları da destek olur, bazen performansa göre lider değişebilir.

Okobalu-atışma, erkek grubu ile kadın grubu arasında yapıldığı gibi, erkek grupları ya da kadın grupları ya da tek tek kişiler arasında olabilmektedir. Saatlerce süren bu eğlencenin sözleri zaman içerisinde müstehcenlik içerebilir, hatta karşılıklı sataşmalara kadar varabilir.

0şvacu Kaide (Mola Şarkıları)

Bu türe giren şarkılar, daha çok tarlada çalışan kadınlar tarafından, dinlenme zamanlarında enstrümansız, grup şeklinde söylenir. Ezgi geleneksel olmasına karşın sözler değişkenlik gösterebilir. Sözlerinin değişebilir olması bu tür şarkıların konularının kişi, zaman ve o anki duruma bağlı değişmesinden kaynaklanır. Bu da aynı zamanda şarkıyı söyleyenin duygularını yansıtması ve iç dünyasını ortaya koyabilmesi bakımından önemlidir. Çoğu zaman konu olan şarkıya duygu yoğunluğunu katıp başkaları tarafından benimsenmesini sağlayan kişi, şarkıya da adını vermiş olur.

Bgara (Ağlama)

Ölmüş bir insanın ardından yakılan bir çeşit ağıtdır. Bu tür ağıtlar daha çok kadınlar tarafından yakılır. Ölü evine, ölü yakınlarının acılarını paylaşmak için gruplar halinde ağlamaya gidilir. Grubun içinden doğaçlama söz söyleme yeteneğine sahip, etkileyici sesi olan biri ölüye "bgara" söyler, diğerleri de ağlayarak eşlik ederler. Konusu ise, ölen kişinin sağlığında yapmak isteyipte yapamadığı şeyler ve ardından bıraktığı izleridir. (Bu olay çocukların oyunlarına bile konu olabiliyor. Kız çoçuğunun kucağına bezden bebek alıp ona ağıtlar yakması ve diğer çocukların da ona eşlik etmesi gibi....)
"Bgara"ya Lazona'nın bazı yerlerinde "Nena Meçamu" yani "Ses verme" de denir.
"Bgara"da söylenen ezgilerin, anonim şarkılar üzerinde etkisi olduğu da gözlenir.

Nani (Ninni)

Kulaktan kulağa aktarılan bu ezgiler çocukların müzik kulağının temelini oluşturmaktadır. Laz müziğinde bazı anonim şarkılarda ninnilerin etkisi ciddi bir şekilde hissedilir.

Helessa Yalessa, Heyamo-Heymoli (İş Şarkıları)

Helessa Yalessa, erkekler tarafından toplu olarak yapılması gereken ağır işlerde, gücü bir yerde toplamak ve ortak bir ritm yakalamak için söylenen ezgili sözlerdir. Laz müziğinde bu tür, eğlence şarkılarını da etkilemiştir.
Heyamo-Heymoli ise, eğlence ve iş şarkılarında ortak heyecan ve ritm sağlamak için söylenen şarkılardır.

Xoroni (Horon)

Tulum ve kemençe eşliğinde, halka şeklinde oynanan, bir kişi tarafından yönetilen şarkılı halk dansıdır. Daha çok eğlence amaçlı geniş katılımlı toplantılarda oynanır. Horonlar uzun süreli oynandığından, horon aralarında yorgunluk atmak için, "Fora" denen bölümler bulunur. Bu bölümde; dansın figürleri sadeleşir, ritm düşer ve şarkı söylenebilecek duruma gelir. Şarkılar; iki grup halinde söylenir, her grubun bir lideri olur. Grup lideri, şarkının akışına göre el değiştirebilir. Şarkı sözlerini, karşı grubun söylediği sözlere cevaben, yanındaki arkadaşlarının duyabileceği şekilde söyler ve birlikte söylemeye devam ederler. Horon aralarında çalınan şarkı anonimdir, sözler ise grup liderlerinin doğaçlama kafiyeli sözleridir. Ezginin sözlerle birlikte iki ya da daha çok tekrar edilmesi, karşı tarafa düşünme zamanı kazandırması bakımından önemlidir. Ritm olarak tulumu çalan kişinin tahta duvara ayak topuğuyla vurması, ya da topluluk içindeki birinin çubukla tahta zemin, kazan, kovan gibi sert cisimlerden ses çıkartmasıyla horon ve horonculara yardımcı olur. Horon genelde toplu halde oynanır. Horonun disiplini hatırı sayılan, saygın, bir kişi tarafından sağlanır. Ve horonun disiplinini bozan kişiye işaret ederek horondan ayrılmasını ister. Bu bazen darılmalara yol açabilir. Çünkü horon ciddi bir iştir.

Laz insanının horona olan tutkusunu ve horonun arkaik biçimini en iyi şekilde anlatabilmek için halk arasında yaygın olan "çalıya tutunup horon oynuyor "(Tambis moklimeyi ixoronams!)" şeklindeki ifadeyi burada belirtmek gerekir.

Lazlar ile ilgili geniş bilgiye buradan ulaşılabilir.

<hr>

Lazeburi - Geleneksel Laz Müziği Arşivi'nden seçki 
 
01 Xoloti Keleaği (4:02)
02 Destani Ginçaram (4:20)
03 Xopurepes (5:00)
04 Cilvelo Nanayda (2:58)
05 Hemsin Xoroni Kaide (2:26)
06 Lusi Birapa (2:40)
07 Moleni Sarpi (1:48)
08 Rize Xoroni Do Birapa (4:01)
09 Ismana Paşası Destanı (7:06)
10 Supras Birapa (3:10)
11 A Piçi Dogizita (1:21)
12 Xandagisi Rakani (4:58)
13 Tuta Kextu Kaskari (2:24)
14 Tulumite Destani (6:06)
15 E Veranesi Mjora (2:21)
16 E Çona Bere Skimi (1:51)
17 Verane Aravani (5:14)
18 Arkadasi Igzalu (4:18)
19 Dereler Akar Akar (1:51)
20 Xoroni (Rize) Birapa  (11:22) 
<hr>

 

Kaynak : http://muzik.gslportal.org/voxmundana/aciklama/lazeburi.htm

Dinlemek İçin : http://muzik.gslportal.org/voxmundana/lazeburi.htm

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !