Bu toprağın sesi: Türk müziğinin Yahudi bestecileri

Tanburi İzak Efendi (1745-1814)
Asıl adı Fresco Romano'dur. 1745 yılında Istanbul, Ortaköy'de doğmuş, yaklaşık olarak III.Selim devrinde yaşamıştır. Yahudi asıllı Türk müziği bestecilerinin tartışmasız en büyüğüdür. Sultan'a tanbur dersleri verdiği ve sinagoglarda dini eserler seslendirdiği bilinmektedir. 1795'de 40 kuruş aylıkla Enderûn'da tanbur hocalığı tapmaya başlamış, 1801'de maaşı 70 kuruşa (40 altın) çıkartılmıştır. Klasik Türk tanbur ekolünün önemli temsilcilerinden biridir. Tanbur eğitimi verdiği kişiler arasında Sultan III.Selim, Kuyumcu Oskiyam, Zeki Mehmed Ağa, Tanburi Mehmed Ağa gibi ünlü isimler de vardır. Tanburi İzak Efendi'nin tanbur üslubu, öğrencisi Kuyumcu Oskiyam tarafından Şeyh Ethem Efendi öğretilmiş, bu çizgi Dr. Suphi Ezgi'ye ve oradan da Mes'ud Cemil'e kadar gelmiştir. Klasik kurallara sıkı sıkıya bağlı, lirik bir bestecidir. Günümüze ulaşan eserleri, 49 peşrev, 43 saz semaisi, 6 beste, 1 ağır ve 3 yürük semaî ve 7 şarkıdır.

Boncukcu
Doğum ve ölüm tarihleri, hatta gerçek adı dahi bilinmemektedir. Sultan I.Mahmud (1730-1754) döneminde yaşamıştır. Muhtemelen boncuk işiyle uğraştığı için bu lakapla anılmış olmalıdır. Günümüze ulaşan tek eseri "İşvebazım vaktidir seyri gülistan eylesek" sözleri ile başlayan Segâh çenber bestesidir.

Musi (?-1776)
Yaşamı hakkında çok az bilgi bulunmakta, doğum tarihi bilinmemektedir. İstanbul'da hahamlık yaptığı ve tanburi olduğu bilinmektedir. Asıl adı Muşe Farao'dur. Soyu Portekiz'den göçen bir aileye dayanır. Tanburi İzak Efendi'ye hocalık etmiş olabileceği düşünülmektedir. Sultan I.Mahmud (1730-1754) döneminin en önde gelen müzisyenlerinden biridir. 1776 yılında İstanbul'da ölmüştür. Günümüze ulaşan 11 saz eseri vardır.

Avram Karakaş (?-1920)
Doğum tarihi bilinmemekter, 1920 yılı dolaylarında İstanbul'da öldüğü tahmin edilmektedir. Adının geçtiği kayıtlarda, "gür, pürüzsüz, klarnet sesini andırır" bir sesi olduğu ve özellikle Acemaşiram makamını çok sevdiği bilgisi vardır.

Haham Şemoil Mendil (?-1849)
Haham olan Şemoil Mendil'in doğum tarihi bilinmemektedir. Hakkındaki çok sınırlı bilgi, kendisi de babası gibi haham olan ve müzik ile ilgilenen oğlu "Haham Avram Mendil (1829-1881)'in aktardıklarına dayanmaktadır. 2 Bestesi ve 1 yürük semaisi günümüze kadar gelebilmiştir.

Haham Nesim Silviya (?-1930)
Yaşamı hakkında, haham olmasının dışında hemen hiç bir bilgi bulunmamaktadır. 1930 yılı dolaylarında öldüğü tahmin edilmektedir. Günümüze ulaşan eserleri 1 beste, 2 ağır semai, 3 yürük semai ve 10 kadar şarkıdır.

Isak Varon (1884-1962)
1884 yılında Gelibolu'da doğmuştur. Orta öğrenimini Gelibolu'da tamamladıktan sonra ailesiyle birlikte Selanik'e yerleşmiş, bir süre "Hukuk Mektebine" devam ettiyse de bitirememiştir. Önce Kavala'da bir avukatın yanında katiplik etmiş, ardından Selanik'te avukatlık yapan Manyasîzâde Refik Bey'in yazıhanesine katip olarak girmiş, Refik Bey daha sonra İstanbul'a gelince, o da birlikte gelip İstanbul'a yerleşmiştir. İsak Varon'un ilk müzik bilgilerini aldığı kişi de gene amatör bir müzisyen olan ve kanun çalan Refik Bey'dir. Refik Bey'in ölümü ürerine Selanik'e geri dönen Varon burada Pathé, Polydor ve Sahibinin Sesi plak şirketlerinde yöneticilik yapmış, ardından takrar İstanbul'a gelmiştir. İstanbul'da bir yandan sigortacılık yaparken, diğer yandan plak şirketlerindeki yöneticiliklerini sürdürmüş, iş dünyasından hiç bir zaman kopmamış ancak beste ve müzik eğitmenliği çalışmalarına da ara vermemiştir. 23 Şubat 1962 tarihinde ölmüştür.

Mısırlı Ibrahim Efendi (1872-1933)
Asıl adı Avram Levi olan Udî Mısırlı İbrahim Efendi 1872 yılında Halep'te doğmuştur.Babası Ovadia Halep'li bir tüccardır. Ibrahim Efendi küçük yaşta ud çalmaya başlamış, sazını ilerletmek için Kahire, Şam, Halep gibi büyük kentlerde çalışmış, daha sonra İstanbul'a yerleşmiş; uzun yıllar Kahire'de yaşamış olması nedeniyle Mısırlı sıfatıyla anılmıştır. Hem hanende hem sazende olan MIsırlı İbrahim Efendi, Türk müziğini Hacı Kirami Efendi, Hoca Ziya Bey ve İsmail Hakkı Bey'den öğrenmiştir. İkinci kez açılan "Mehterhane"'de hocalık da yapan Mısırlı İbrahim Efendi, Osmanlı İmparatorluğu döneminde yaşamış son büyük udi olarak bilinir. Beşyüzün üzerinde bestesi olduğu öne sürülmekle birlikte bunlardan sadece 56'sının kendisine ait olduğu kanıtlanabilmiştir. Sinagoglarda seslendirilmek üzere bestelenmiş dini eserleri de vardır. Yaşamının büyük bölümünü İstanbul'da geçiren Mısırlı Ibrahim Efendi, 1933 yılında gene İstanbul'da ölmüştür.


01 Gülizar Peşrev Tanburi İzak Efendi (7:23)
02 Beste-i zencir zülfündür gönül ey dil ruba Tanburi İzak Efendi - Gülizar beste / Koro (7:29)
03 Bir hoş hıramı taze civan aldı gönülTanburi İzak Efendi - Gülizar ağır semai / Koro (3:48)
04 Bileydi derd-i derunum o fitne-cü dilber Tanburi İzak Efendi - Gülizar yürük semai / Koro (4:31)
05 Gülizar Saz Semai Tanburi İzak Efendi (3:47)
06 İşvebazım vaktidir seyri gülistan eylesek Boncukcu - Segâh beste / Koro (5:57)
07 Kûçek Peşrevi Musi (4:23)
08 Hüznüm kederim degil mi belli Avram Karakaş - Hicâz şarkı / Gülnaz Ataman (2:01)
09 Gül-i ruhu seyri safayı bağ olmaz Haham Şemoil Mendil - Nikriz beste / Koro (6:01)
10 Ahu bakışlı bir civan Haham Nesim Silviya - Tebriz şarkı / Nusret Yılmaz (2:25)
11 Gamınla dil fikar olsun Haham Nesim Silviya - Selmek şarkı / Gül Göre (1:31)
12 Neden kalbim seni sevdi Isak Varon - Acemaşiran şarkı / Koro (3:14)
13 Baygın suların göğsüne yaslansam Isak Varon - Hüseyni şarkı / Filiz Şatıroğlu (4:14)
14 Kalbimde açılmış dağılan kuru bir gülsün Isak Varon - Evç şarkı / Recep Birgit (3:26)
15 Acemaşiran Saz Semai Mısırlı Ibrahim Efendi (3:36)
16 Yalnız bırakıp gitme bu akşam yine erken Mısırlı Ibrahim Efendi - Uşşak şarkı / Şehnaz Uğurel (3:33)
17 Beni sev ruhumu sar kalbime yaslan beni sev Mısırlı Ibrahim Efendi - Hicaz şarkı / Gülnaz Ataman (2:31)
18 Maye Saz Semai Musi (3:45)


Kaynak :

http://muzik.gslportal.org/voxmundana/yahudi.htm

Dinlemek İçin :

http://muzik.gslportal.org/voxmundana/aciklama/yahudi.htm

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !